Huwebes, Pebrero 5, 2026

Loob, labas, lalim, lubak, labò at linaw

LOOB, LABAS, LALIM, LUBAK, LABÒ AT LINAW

napagnilayan ang mga salitang ito
habang nakatalungkô, nilay na totoo
salitang tilà magkaugnay sa buhay ko
kayâ mga salita'y tinipon sa ulo

ikà ngâ ni Balagtas"sa loob at labas
ng bayan kong sawi", patakara'y di patas
di ba't pakikipagkapwa dapat ang batas?
mundo'y kaygulo, ang marami'y di parehas!

kayrami pang mga lubak na tatahakin
bago paroroonan ay aming marating
ngunit nang tumawid sa malalim na bangin
para bang dinadala'y pighati't panimdim

lumalabò ang ilog dahil sa basura
kung ito'y linisin natin, lilinaw pa ba?
tayo ang kikilos upang bansa'y gumanda
diwa'y malinaw at payapang puso'y dama

dapat lang positibo ang ating pananaw
sa dilim ng gabi'y sisikat din ang araw
loob, labas, lalim, lubak, labò at linaw
mga salitang sa kalooban ay tanglaw

- gregoriovbituinjr.
02.05.2026

Ang pressure, ayon kay Alex Eala

ANG PRESSURE, AYON KAY ALEX EALA

maraming nagtatanong kay Alex Eala
kung presyur ba'y paano niya hinaharap

"bahagi ng trabaho ko ang presyur," anya
"may dagdag pang presyur ang paglaro sa bansa"

"balewala lang ito kung ikukumpara
sa presyur na dinaranas ng karaniwang
Pinoy na kumakayod para sa pamilya,
at balewala ang presyur na dinanas ko
sa sakripisyo ng aking mga magulang"

pangmasang kaisipan, matalinong sagot
sadyang mapapahiya ang mga kurakot

kaya kahanga-hanga si Alex Eala
kaygaling sa tennis, kayhusay na atleta
kahit saan maglaro, dala ang bandilà
tunay na nangungunang atleta ng bansâ

- gregoriovbituinjr.
02.05.2026

* mga litrato mula sa google

Miyerkules, Pebrero 4, 2026

Sarado na ang Fiesta Carnival

SARADO NA ANG FIESTA CARNIVAL
Maikling sanaysay at tula ni Gregorio V. Bituin Jr.

Nitong Pebrero ko lang napansin na sarado ang Fiesta Carnival sa Cubao. Pebrero 2 ng bandang ikaanim ng gabi ay dadaan sana ako roon upang tumambay muli at magmuni-muni subalit sarado iyon. Mukhang hindi nagbukas ng buong araw.

Ngayong Pebrero 4, ikalima ng hapon, napadaan ako sa Fiesta Carnival, subalit sarado uli iyon. Nagsara na ba ang Fiesta Carnival dahil ba lugi sila? O ire-renovate ang pasyalang iyon? Subalit matagal pa ang Pasko upang i-renovate at muling mapasyalan iyon ng maraming tao.

Dahil sa pagsasara nito, tiyak wala na namang trabaho ang mga amusement staff. Kung kontraktwal sila, baka walâ silang separation pay, di tulad ng mga regular. Saan kayâ lumipat ang mga nagtitinda ng palamig, siomai, fishball, at ibá pang kakanin?

Napakalawak ng loob ng Fiesta Carnival na habang nakaupo ako noon sa isang bangkô, nakita ko ang pagdaan ng  mga tao. Kaunti lang ang naglalaro. Paisa-isa. Sa limang mesa ng bilyaran, may tao sa isa o sa dalawang lamesa lang. Sa bowling na may anim na lane, minsan, sa isang lane lang may naglalaro. Minsan, may mga batang sumasakay sa sumasakay sa mga palaruan, tulad ng tsubibo. Minsan, pamilya, magkaklase. Subalit di talaga napupuno. Mabibilang mo sa daliri ang mga sumasakay sa mga sinasakyan at naglalaro. Kayâ marahil isinara muna. Di gaya noong panahon ng kapaskuhan, maraming tao. Bakasyon na kasi.

Noong nagsisimula pa lang ako bilang pultaym na tibak ay nakapaglarô pa ako bandang late 1990s sa lumang Fiesta Carnval ng rifle shooting nang ilang beses kung saan naiuuwi ko pa ang tinamaan kong target na kartong may bilog. Di ko na napansin nang magsara iyon.

Nagisnan ko na lang na ito na'y naging pamilihang Shopwise, kung saan ilang beses din kaming namili ni misis ng mga gamit. At nang maitayo ang Gateway 2 ay lumipat na roon ang Shopwise at ang pumalit muli ay ang binuhay na Fiesta Carnival.

Ilang beses din kami ni misis nagtungo sa muling bukas na Fiesta Carnival, kumakain doon, subalit hindi nakapaglarô, maliban sa booth ng kantahan, na ilang beses din kaming kumanta. Nang mamatay siya sa ospital, nalimutan ko na ang Fiesta Carnival. Subalit minsan, binabalik-balikan ko iyon at doon nagninilay. Mag-isa na lang akong nagtutungo sa Fiesta Carnival.

Madalas, pag tumambay ako ng alas-sais ng gabi, di ko na namamalayang alas-otso na pala. Napasarap sa pagninilay. Saka lang ako tatayo pag naiihi na. Malayò pa naman ang CR sa kinauupuan ko. Kayâ pagkagaling ko ng CR, oras na upang umuwi at maglakad ng higit isang kilometrong layo pauwi ng bahay. Oo, naglalakad akong pauwi dahil ang presyo ng pamasahe sa tricycle ay katumbas ng dalawang order na kanin.

Ngayon, sarado na ang Fiesta Carnival. Nawalan na ako ng tambayan sa sentro ng Cubao. Nawalan ng pahingahan pag pagod ang katawan. Nawalan ng lugar kung saan ako nakakapagsulat. Nawalan ng pasyalan kung saan nakakalikha ako ng mga tula.

Sa Facebook page ng Fiesta Carnival, sinabi naman doong temporarily closed starting February 1,2026 ang Fiesta Carnival upang bigyang daan ang renobasyon. Ibig sabihin, magbubukas din itong muli. Mababasa iyon sa kawing na https://www.facebook.com/share/17pTz4vfDY/. 

O, Fiesta Carnival, naging bahagi ka na
ng aking buhay, namin ni misis, ng masa
nang mawalâ siya, nakalimutan kita
pansamantala, bagamat nakaukit ka
sa pusò, na tambayan naming mag-asawa

sana, ang Fiesta Carnival pa'y manatili
di lamang pagbibigay ng saya ang mithi
kundi nakasama sa ligaya't pighati
at may henerasyon pang naging kabahagi
sa pusò ng Pilipino'y mamamalagi

02.04.2026

Pangungulilà

PANGUNGULILÀ

nasanay akong mag-isa
dahil sa pangungulilà
nasanay sa pag-iisa
ito ba'y nakatutuwâ?

bahagi nga ba ng búhay
o ito ba'y pagkabigô
sa pinangarap na búhay
lalo na't sinta'y naglahò

tiningala ko ang langit
minasdan ang panganorin
bakit búhay ay kaylupit?
anong ibig kong sabihin?

oo, di ko madalumat
ang lakad at tinatakbo
parang tasang nagkalamat
at nag-iisa sa mundo

- gregoriovbituinjr.
02.04.2026

* ikawalong anibersaryo ng pamamanhikan (02.04.2018-2026)
* litrato mula sa komiks sa magasing Liwayway

Pariugat

PARIUGAT

may wikang Filipino pala sa square root
PARIUGAT, aba'y anong kanyang minulan
na talagang sa ulo ako'y napakamot
parisukat plus ugat equals pariugat

pag square, imu-multiply mo ang numero
sa sarili nito, habang square root naman
ay pag na-divide ang numero sa sarili
nito, na madali namang maunawaan

suriin mo, ang square ng eight ay sixty-four
habang pariugat naman ng sixteen ay four
ang square ng numero pito ay forty nine
habang ang pariugat ng eighty-one ay nine

pariugat - likhang salita sa sipnayan
na kung tutuusin, malaking tulong naman
lalo na sa sugkisan at palatangkasan
pati sa bilnurantayahantatsihaan

- gregoriovbituinjr.
02.04.2026

sipnayan - mathematics
sukgisan – geometry
palatangkasan – set algebra
bilnuran – arithmetic
tayahan – calculus
tatsihaan – trigonometry

Tinuring mang makatâ ng lumbay

TINURING MANG MAKATÂ NG LUMBAY

tinuring na makatâ ng lumbay
sa mga tulang may luhang taglay
lalo't nag-iisa na sa buhay
bálo na't laging di mapalagay

yaring pusò na'y nanlulupaypay
ang búhay na'y nawalan ng kulay
pati na tula'y naglulupasay
sa sahig ng hinagpis at lumbay

kayraming kathang sa sinta alay
dama ang kirot ng pagkawalay
habang ibang kathang tula'y tulay 
sa bayang madalas naninilay

laksang sugat man ang lumalatay
taos sa pusò ang pagsisikhay
nang búhay pa'y pasiglahing tunay
tinuring mang makatâ ng lumbay

- gregoriovbituinjr.
02.04.2026

* sa ikawalong anibersaryo ng pamamanhikan (02.04.2018-2026)

Martes, Pebrero 3, 2026

Barok na salin

BAROK NA SALIN

batid mo pag di Pinoy magsalitâ
parang pananagalog ng Kastilà
kung salin ng google, mahahalatâ
pag barok ang salin ay kitang sadyâ

suriin ang salin sa pahayagan
imbes na "makatarungang dahilan..."
wika'y "makatarungan na dahilan..."
pati "agaran na..." imbes "agarang...

tulad ng salin ng A.I. sa dyaryo
imbes sinulat ay "sa kwentong ito..."
nakasulat ay: "sa kwento na ito..."
batid mo agad na di Pilipino

isa pa: "para sa biktima na si..."
dapat ito'y "para sa biktimang si..."
parang Kastilaloy ang pagkasabi
sinalin na nga'y di pa pinagbuti

di na ba napupuna ng patnugot
ang ganyan? ako'y walang maisagot
google at AI, kayrami pang gusot
na pag binasa mo'y nakalulungkot

- gregoriovbituinjr.
02.03.2026

* mula sa pahayagang Bulgar, Pebrero 2, 2026, p.9

Loob, labas, lalim, lubak, labò at linaw

LOOB, LABAS, LALIM, LUBAK, LABÒ AT LINAW napagnilayan ang mga salitang ito habang nakatalungkô, nilay na totoo salitang tilà magkaugnay sa b...