Sugatan man ang pusò - tanaga baybayin

sugatan man ang pusò

at laging nagdurugô

ang mundo kong gumuhò

sisikaping mabuô

- tanaga baybayin

gbj/02.19.2026

Sa Nuclear Energy Safety Act, nukleyar nga ba'y ligtas?

SA NUCLEAR ENERGY SAFETY ACT, NUKLEYAR NGA BA'Y LIGTAS?

Maikling sanaysay at tula ni Gregorio V. Bituin Jr.

Nagulat ako sa dinaluhan kong Nuclear Energy 101. Sa talakayan kanina, nabatid kong naisabatas na pala ang Republic Act No. 12305 o ang Philippine National Nuclear Energy Safety Act (PhilAtom Law) na nilagdaan nitong Setyembre 2025. Nilikha nito ang Philippine Atomic Energy Regulatory Authority (PhilAtom).

Ang tanong nga, paano naging safe ang nuclear energy? Saan ilalagak ang mga nuclear waste? Bakit kaybilis maisabatas ng RA 12305? Dahil ba sinabi ni Rep. Mark Cojuangco kay BBM na proyekto ni Marcos Sr. ang nukleyar kaya dapat itong iprayoridad?

Dumating ako sa venue ng bandang alauna ng hapon, at dumalo roon ang maraming environmental advocates. Batid naman nating maraming environmentalist ang tutol sa enerhiyang nukleyar.

Lalo na kung titingnan at susuriin ang mga nangyari sa Chernobyl sa Russia, sa Three Mile Island sa US, at sa Fukushima sa Japan. Dalawang ekspertong makakalikasan ang naging tagapagsalita. Ito'y sina Dr. Toby Dayrit, Professor Emeritus mula sa Ateneo de Manila University College of Science, at si Charles Diaz, Senior Data Analyst mula sa Institute for Climate and Sustainable Cities (ICSC). Nagbigay rin ng ilang punto si Dra. Nina Galang ng Green Convergence, at ang iba pang mga dumalo.

Isa sa mga sinabi nila ang nakapukaw sa aking atensyon. May nukleyar ang ibang bansa dahil maraming wala sa kanila, na nasa bansa natin, tulad ng solar energy, wind mill, hydropower plant, geothermal plant, tidal current energy, at iba pa. Napakaraming opsyon ng Pilipinas para sa kuryente tulad ng renewable energy. Subalit nais pa rin nito ang magkaroon ng enerhiyang nukleyar sa bansa.

Bakit kailangan pang buhayin ang patay (BNPP)? Kasi naroon pa raw ang bangkay (gusaling planta) at hindi pa naaagnas.

Tila paurong ang ating bansa, imbes na pasulong, sa usaping kalikasan. Ito'y dahil na rin marahil sa kikitain ng mga nagsusulong ng enerhiyang nukleyar kaysa kabutihan ng mamamayan, lalo na ng mahihirap. Pag kapitalismo talaga ang umiral, sisirain nito ang kalikasan kahit pa mamatay ang mamamayan. Wala silang pakialam dahil wala namang puso ang kapitalismo kundi ang tutubuin.

Dagdag pa, ang mga nuclear waste ay toksiko sa loob ng mahigit 100,000 taon, ayon sa saliksik. Paano natin maiimbak ang mga nakalalasong basurang iyon sa paraang ligtas nang ganoon katagal, kasama ang pagsusulat ng mensahe na magbabala sa mga tao upang lumayo sa mga lugar na iyon ng imbakan?

Ang mga negosyante, lalo na ang mga pulitiko, ay walang pakialam sa kapakanan ng mga mahihirap. Sila'y tila walang problema sa paglalagay ng ating perang buwis sa kaban ng mga makapangyarihang kumpanya ng enerhiya upang suportahan ang mga mapanganib na nuclear power plant.

BATAS NA MAPANIRÀ

may bago na namang batas na mapanirà

sa kalikasan at kabuhayan ng madlâ

ang National Nuclear Energy Safety Act

batas bang ito'y sa kalikasan wawasak?

tila baga sa mga nangyaring sakuna

sa Chernobyl, Three Mile Island at Fukushima

sila'y pikit mata sa ngalan ng negosyo

tumubo lang, walang pakialam sa tao

sagad-sagarin ang kapitalismong manhid

na sa kapahamakan tayo binubulid

ligtas daw ang nukleyar, anang bagong batas

ngunit pag nagsakuna'y di talaga ligtas

may alternatibo, renewable energy

unahin ito kung tunay na nagsisilbi

huwag nang magpabola sa trapong hunyangò

na madalas namang pangako'y napapakò

02.18.2026

Di mailarawan sa salitâ

DI MAILARAWAN SA SALITÂ

walang salitâ ang makapaglalarawan

pag minamahal mo'y nawalâ nang tuluyan

dalamhati ang wikang nauunawaan

ng pusò ng makatang dama'y kahungkagan

tila ba naabot ang pinakamalalim

na sulok niring pagkatao't paninimdim

sa init ng araw ang pag-ibig ay lilim

parang matinik na rosas ang nasisimsim

pinipilit harapin ang katotohanang

anumang naganap ay di matatakbuhan

káya pa ba ang masakit na karanasan?

nawa'y patuloy kong angkin ang katatagan

danas ma'y gaano kasakit at katalim

na iwing puso'y hinihiwa nang matiim

laot ay masisisid kahit na malalim

sa kabila ng damang pighati't panimdim

- gregoriovbituinjr.

02.18.2026

Pinuntahang dalawang burol sa loob ng tatlong araw

PINUNTAHANG DALAWANG BUROL SA LOOB NG TATLONG ARAW

Maikling sanaysay at tula ni Gregorio V. Bituin Jr.

Linggo, Pebrero 15, 2026, pinuntahan ko ang burol ng aking tiyahin kaya madaling araw pa lang ay nagbiyahe na ako mula Cubao, Quezon City patungong Nasugbu, Batangas. Nakarating ako roon ng bandang ikapito ng umaga. Ikasampu ng umaga ay bumiyahe na kami patungong bayan ng Calaca.

Dumating kami pasado alas-dose ng tanghali. Matapos misahan sa simbahan ng San Raphael ng alauna ng hapon ay inilibing na ang Tiya katabi ng puntod ng aking ama, ng dalawa pang tiya, at ng aking mamay (lolo) at inang (lola). Si Tiya Oreng ang tumanggap ng tapis sa ikalawang kasal namin ni misis sa katutubong Igorot na ritwal (July 6, 2018). Kinabukasan naman ang ikatlong kasal sa simbahan (July 7, 2018, na itinaon namin sa anibersaryo ng Katipunan).

Martes, Pebrero 17, 2026, pinuntahan ko naman ang burol ng asawa ng aking pinsang buo sa Taytay, Rizal. Umalis ako ng Cubao bandang ikalawa ng hapon at dumating roon ng ikaapat ng hapon. Malaking tulong ang waze upang makarating sa bahay ng namatay na Kuya, at mula highway ay nilakad ko lang dahil ayon sa waze ay 600 meter lang. Hindi na ako nag-tricycle.

Walumpu't pitong taong gulang si Tiya Oreng habang pitumpung taong gulang naman si Kuya Francis.

Minsan, pag may patay na lang nagkikita-kita ang magkakamag-anak. Kwentuhan. Minsan, may tagay, pasimple. Ang mahalaga'y ang pagkikita at pagbibigay galang sa namayapang kamag-anak.

KAMATAYAN

sadyang malungkot mawalan ng minamahal

subalit paano tatanggapin ang ganyan?

tulad ni misis na sa akin nang mawalay

ay apatnapu't isang taong gulang lamang

paano tatanggapin? masasagot ko ba?

kung sugat ba nang pagkawala'y naghilom na?

marahil, di ko ito masasagot basta

anila, buhay ay mahiwagang talaga

may mga isinisilang, may namamatay

may nagsasabing ganyan talaga ang buhay

sila'y naroon na sa mapagpalayang kamay

nang sabi'y Dakilang Manggagawa ngang tunay

02.17.2026

Kung wala sa lansangan ay nasa aklatan

KUNG WALA SA LANSANGAN AY NASA AKLATAN

kung wala sa lansangan ay nasa aklatan

nasa loob ng daigdig ng panitikan

ay, naroon muli ako sa aking mundo

nagninilay, naghahabi ng kuro-kuro

kayraming dapat saliksikin at isulat

laksa ang isyung iniatang sa balikat

bilang tibak, bilang isang makatang taring

katha ng katha, wala man sa toreng garing

madalas lakbayin ang malayong daigdig

ng mga nimpa't diwatang kaibig-ibig

bilang kabalyerong tangan ang kris at pluma

habang nagpapatuloy sa pakikibaka

pag naalimpungatan sa mahabang tulog

ay isusulat agad ang pumaimbulog

sa diwa't isasalaysay yaong nangyari

at bawat katha sa bayan ay pagsisilbi

- gregoriovbituinjr.

02.17.2026

Kapanatagan o dalamhati?

KAPANATAGAN O DALAMHATI?

madalas daw akong nakikitang tahimik

nakatanaw sa kawalan, di humihibik

may nararamdaman kayang nakasasabik?

panatag ba ang pusò kaya walang imik?

ah, di nila batid kung di ako kilala

o di naman talaga kami nagkasama

loob ko ba'y panatag nang makita nila?

kapanatagan na ba dahil tahimik ka?

sa mga nakakakilala, dalamhati

yaring nadarama, kaya tahimik lagi

baka di pa mahabang panahon ang susi

upang kapanatagan ay damhing masidhi

tahimik at di nagsasalitâ, tulalâ

di iyan kapanatagan ng puso't diwà

bagamat sa rali madalas magsalitâ

sa isyu'y nagningitngit, puso'y lumuluhà

- gregoriovbituinjr.

02.17.2026

Never Again

NEVER AGAIN

"Never Again"

anang tibak

sa t-shirt ko

nakatatak

"Never Again"

na'y palasak

karanasang

nakaimbak

sa daan kong

tinatahak

kahit ito'y

lubak-lubak

nakatanim

na sa utak

- gregoriovbituinjr 

02.14.2026